‘Een kleine koerswijziging kan grote impact hebben’

Pensioenfondsen hoeven niet hun hele beleggingsportefeuille op de schop te nemen om maatschappelijke impact te realiseren. Volgens Jorik van den Bos, hoofd beursgenoteerde beleggingen bij Triodos Investment Management, draait het om het vinden van de juiste balans tussen impactambities en benchmarkrisico. Hij pleit voor een geleidelijke aanpak. “Als je een groot beursgenoteerd bedrijf een beetje de goede kant op weet te sturen, heeft dat al een enorme impact. Voor pensioenfondsen geldt hetzelfde: je hoeft niet alles tegelijk te veranderen om een verschil te maken.”
Jorik van den Bos is sinds 1 augustus 2026 Director Impact Equities & Bonds bij Triodos Investment Management. Hij is in deze rol verantwoordelijk voor het beursgenoteerde impactbeleggingsplatform, waaronder aandelen- en obligatiestrategieën. In die relatief korte tijd heeft hij al ervaren dat impactbeleggen in beursgenoteerde ondernemingen niet eenvoudig is, maar dat de potentiële opbrengst enorm kan zijn, zowel qua impact als qua rendement.
Van den Bos vergelijkt deze ondernemingen met een tanker: een kleine koerswijziging kan uiteindelijk grote impact hebben. Hij noemt het voedingsmiddelenconcern Danone als voorbeeld. “Als Danone ook maar 1% van zijn verpakkingen duurzamer maakt, heeft dat op wereldwijde schaal een grote impact.”
De vergelijking gaat volgens Van den Bos ook op voor pensioenfondsen. Ook dat zijn tankers, die niet zomaar van koers kunnen veranderen. De ervaren belegger vindt het daarom niet realistisch om te verwachten dat pensioenfondsen ineens hun volledige aandelenportefeuille op impactbeleggen richten. “Ik heb niet de illusie dat we alle Nederlandse pensioenfondsen zomaar volledig onder een impactmandaat kunnen laten vallen. Dat zou niet realistisch zijn.”
Lange adem
Van den Bos weet hoe lastig het is om institutionele beleggers te overtuigen van strategieën die afwijken van hun benchmark. Bij Van Lanschot Kempen beheerde hij jarenlang de wereldwijde hoogdividendstrategie, die over langere perioden goede resultaten opleverde, maar soms ook achterliep op de markt. Waar Van den Bos vroeger beleggers probeerde te overtuigen van de voordelen van dividendbeleggen, draait het nu om de noodzaak om financieel en maatschappelijk rendement te koppelen. De onderliggende uitdaging is dezelfde: pensioenfondsen moeten bereid zijn om op korte termijn afwijkingen van hun benchmark te accepteren om op lange termijn hun doelen te kunnen behalen.
Van den Bos: “Actief beleggen vereist een lange adem; het is een marathon. In de pensioenwereld zeggen ze natuurlijk ook dat ze langetermijnbeleggers zijn. Maar een manager die meerdere jaren op rij onderpresteert, wordt echt wel door de mangel gehaald. En als hij vervolgens geen verbetering laat zien, vliegt hij eruit. Dus hoe langetermijn zijn pensioenfondsen dan precies? Daar durf ik wel een vraagteken bij te zetten. De druk om dicht bij de benchmark te blijven is enorm.”
Een doordachte aanpak
De recente heroverweging van het actieve aandelenbeheer door APG laat, volgens Van den Bos, zien hoe lastig het is om vast te houden aan een langetermijnstrategie wanneer de resultaten tegenvallen. “Nu ken ik de precieze situatie bij APG niet, maar in het algemeen geldt dat je ingrijpende veranderingen niet overhaast moet doorvoeren, maar ook niet bij de eerste tegenwind moet terugdraaien. “De keuzes die je maakt, moeten goed doordacht zijn, zodat je dat beetje tegenwind kunt overleven.”
Goed doordacht betekent voor Van den Bos een geleidelijke, gespreide aanpak, waarin pensioenfondsen verschillende beleggingsstrategieën combineren en hun impactambities stap voor stap verwezenlijken. Dat betekent niet dat zijn ambities om pensioenfondsen impactvoller te laten beleggen bescheiden zijn. “Ik geloof er altijd in dat je grote ambities moet hebben, maar ze moeten wel reëel zijn. En bedenk dat een portefeuillewijziging van een groot pensioenfonds van enkele procenten al een enorme impact kan hebben.”
Op zoek naar de sweet spot
Dat pensioenfondsen graag binnen de lijntjes van hun benchmark kleuren maakt impactbeleggen voor hen extra uitdagend, erkent Van den Bos. Hij zoekt daarom samen met institutionele beleggers naar wat hij de sweet spot noemt: het punt waarop een portefeuille zoveel mogelijk positieve impact realiseert binnen aanvaardbare grenzen voor het benchmarkrisico.
Triodos IM heeft onderzoek gedaan naar de verhouding tussen de impact van een portefeuille en de tracking error, de mate waarin het rendement kan afwijken van de benchmark. Die verhouding blijkt niet lineair, vertelt Van den Bos. “Het is niet zo dat als je 1% meer impact hebt, je ook 1% meer van de benchmark afwijkt.” Juist daardoor ontstaat ruimte om te zoeken naar de sweet spot: een portefeuille die zoveel mogelijk impact realiseert binnen de risicokaders van een pensioenfonds. “Niet door één model op te leggen, maar door gezamenlijk naar een werkbare oplossing te zoeken.”
Die sweet spot is voor elk pensioenfonds anders. Sommigen willen hun tracking error beperken tot circa twee procent, terwijl anderen voor een gespecialiseerde deelportefeuille ruimte laten voor vijf tot zes procent.
Impact in de echte wereld
Een belangrijke vraag blijft hoeveel maatschappelijke verandering beleggers, zoals pensioenfondsen, daadwerkelijk in beursgenoteerde ondernemingen kunnen afdwingen. Van den Bos erkent dat aandeelhouders bij grote multinationals minder directe invloed hebben dan bij kleinere ondernemingen. “Daarom zoekt Triodos IM regelmatig samenwerking met andere beleggers; pensioenfondsen die samenwerken, vormen een nog grotere kracht.”
De vermogensbeheerder beschikt inmiddels over gegevens die de daadwerkelijke impact van ondernemingen inzichtelijk maken. ‘We hebben nu pakweg twintig factoren waar we meetbare resultaten hebben en waar bedrijven zich kunnen verbeteren.’ Minder waterverbruik en CO₂-uitstoot, meer hergebruik van materialen en verbeterde veiligheid zijn daarbij voorbeelden.
Uiteindelijk moet impactbeleggen volgens Van den Bos niet alleen worden beoordeeld op de papieren duurzaamheidsscores van een portefeuille, maar vooral op de veranderingen die ondernemingen realiseren. Triodos IM gebruikt daarvoor een impactraamwerk dat kijkt naar welk deel van de huidige omzet van bedrijven bijdraagt aan vijf maatschappelijke transities: de overgang naar een duurzaam voedselsysteem, een circulaire economie waarin grondstoffen worden hergebruikt, een energievoorziening zonder fossiele brandstoffen, een inclusievere samenleving en een economie waarin gezondheid, onderwijs en menselijk welzijn centraal staan.
Van den Bos: ‘De makkelijke keuze voor ons is natuurlijk om de grootste waterverbruikers eruit te gooien. Dan gaat het waterverbruik van de portefeuille meteen omlaag.” Maar daarmee is het waterverbruik in de echte wereld nog niet verminderd. Van den Bos wil daarom samen met andere grote beleggers onderzoeken hoe Triodos IM via engagement bedrijven kan stimuleren hun prestaties te verbeteren, zonder direct afscheid te nemen van aandelen die de portefeuillescore drukken.
“Daarin zit nog wel een zoektocht voor ons. Hoe kunnen we op die uitkomsten sturen zonder dat we met onze voeten moeten gaan stemmen en die aandelen moeten verkopen? Die zoektocht zouden we graag samen met pensioenfondsen oppakken.”